Doz Sınırları
Türkiye'de yürürlükteki yıllık doz sınırları, alan sınıflandırması ve yıllık sınırın saatlik doz hızına karşılığı.
Yürürlükteki metinden alındı — internetteki kopyalara güvenmeyin.
Bu yönetmeliğin pek çok maddesi 2020 ve 2023'te mülga edildi; internette dolaşan kopyalar mülga maddeleri göstermediği için eski sınırları (örneğin görevliler için yıllık 50 mSv'i tek başına) doğru sanabilirsiniz. Buradaki değerler mevzuat.gov.tr'deki yürürlükteki birleştirilmiş metinden, değişiklik tarihleriyle birlikte alındı. Hukuki işlemde yine resmî metni esas alın.
Radyasyon görevlisi
Madde 10/a · RG-29/9/2004-25598
| Etkin doz (tüm vücut) | 5 yıl ort. 20 mSv — tek yılda en çok 50 mSv |
|---|---|
| Göz merceği | 150 mSv/yıl |
| Cilt | 500 mSv/yıl |
| El ve ayak | 500 mSv/yıl |
Toplum üyesi kişi
Madde 10/b · RG-29/9/2004-25598
| Etkin doz (tüm vücut) | 1 mSv/yıl — özel durumda 5 mSv |
|---|---|
| Göz merceği | 15 mSv/yıl |
| Cilt | 50 mSv/yıl |
16-18 yaş öğrenci ve stajyer
Madde 10/c
| Etkin doz (tüm vücut) | 6 mSv/yıl |
|---|---|
| Göz merceği | 50 mSv/yıl |
| Deri | 150 mSv/yıl |
| El ve ayak | 150 mSv/yıl |
Yıllık sınır kaç µSv/h eder?
Yönetmelik yıllık mSv veriyor, elinizdeki cihaz µSv/h okuyor. Çalışma saatinizi girin, karşılığını görün.
| Kim / hangi alan | mSv/yıl | µSv/h |
|---|---|---|
| Radyasyon görevlisi | 20 | 10 |
| Toplum üyesi kişi | 1 | 0,5 |
| 16-18 yaş öğrenci ve stajyer | 6 | 3 |
| Denetimli alan | 6 | 3 |
| Gözetimli alan | 1 | 0,5 |
Bu ortalama bir değerdir: yıllık sınırın çalışma saatine bölünmesiyle bulunur ve sürekli aynı alanda çalışıldığını varsayar. Gerçek işte doz hızı değişkendir; bu sayı tasarım kriteri değil, büyüklük mertebesi fikri verir. Alan eşikleri yönetmeliğin kendi oranlarından (3/10 ve 1/20) türetildi.
Alan sınıflandırması
Madde 15
Maruz kalınacak yıllık dozun 1 mSv'i geçme olasılığı bulunan alanlar radyasyon alanı sayılır.
- Denetimli alan≈ 6 mSv/yıl
- Görevlilerin ardışık beş yılın ortalama yıllık doz sınırlarının 3/10'undan fazla doza maruz kalabileceği alanGirişte ve alan içinde radyasyon uyarı levhaları zorunlu; kişisel dozimetre ve özel çalışma kuralları geçerli.
- Gözetimli alan≈ 1 mSv/yıl
- Yıllık doz sınırlarının 1/20'sinin aşılma olasılığı olan, 3/10'unun aşılması beklenmeyen alanKişisel doz ölçümü gerektirmez, çevresel radyasyonun izlenmesini gerektirir.
Özel durumlar için planlanan ışınlanmalar
Madde 11
Kurum izniyle; herhangi bir yılda 50 mSv'i, birbirini takip eden 10 yıl içinde ortalama yıllık 20 mSv'i ve toplamda 100 mSv'i geçemez. Yıllık etkin dozun beş katından fazla doz almış görevliler ile çocuk doğurma çağındaki görevliler bu ışınlanmalarda görevlendirilemez.
Hamile ve emziren çalışanlar
Madde 12 · RG-29/9/2004-25598
Hamileliği belirlenmiş çalışan yönetimi haberdar eder; bildirim çalışmaya engel değildir, gerekiyorsa koşullar yeniden düzenlenir. Doğacak çocuğun dozu mümkün olduğu kadar düşük tutulur ve TOPLUM için belirlenen doz sınırlarına uyulur. Emzirme dönemindeki çalışanlar radyoaktif bulaşma riski taşıyan işlerde çalıştırılmaz.
Hasta yakını ve ziyaretçi
Madde 30
Tıbbi tanı ve tedavi altındaki hastalara gönüllü olarak yardım etmek isteyen veya ziyarete gelen kişilerin alacağı etkin doz, tanı ve tedavi süresince 5 mSv'i aşamaz.
Doğal radyasyon
Madde 37
Doğal radyasyon kaynaklarından maruz kalınan ışınlanmalara doz sınırlaması uygulanmaz. Doz sınırlarına tıbbi ışınlamalar da dahil edilmez.
Genel yönetmelik göz merceği için görevlilerde 150 mSv/yıl diyor (2004 değişikliği). ICRP 2011'de bu sınırın ardışık beş yılın ortalaması 20 mSv'e indirilmesini önerdi ve Türkiye'de bazı sektör yönetmelikleri (örneğin radyasyon onkolojisi) 20 mSv kullanıyor. Kendi faaliyetinize uygulanan en kısıtlayıcı sınırı esas alın.
Madde 10'un ilk cümlesi yıllık doz sınırlarının Kurum tarafından belirlendiğini söyler; NDK düzenlemeleri ve sektöre özel yönetmelikler daha kısıtlayıcı sınır getirebilir.
Kaynak ve yürürlük
Doz sınırlarını veren Madde 10, 11, 12, 15 ve 20 yürürlüktedir. Sınırlar 29/9/2004 tarihli değişiklikle bugünkü halini aldı. Mülga maddeler bu sayfaya alınmadı.
24/3/2000-23999; doz sınırları RG-29/9/2004-25598 ile değişik
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği — yürürlükteki birleştirilmiş metin