Sabit Radyasyon Ölçüm Sistemi ve Portal Monitör Seçimi
Hurda, liman, döküm ve gümrük tesislerinde radyoaktif malzeme tespiti: cihaz nasıl çalışır, hangi hacim hangi geçişe uygundur, NDK uygunluk süreci nasıl işler.
Bir portal monitör, geçen aracın ya da kişinin taşıdığı radyoaktif malzemeyi durdurmadan tespit eder. Görüntü üretmez, ışınlama yapmaz; yalnızca ortamdaki radyasyonu dinler ve doğal fonun üzerine çıkan bir artış gördüğünde alarm verir.
Aytan Teknoloji hem üretici hem distribütör: yaya ve araç geçişleri için portal monitörleri RADMON markasıyla Türkiye'de üretiyoruz, Atomtex'in sabit ve taşınabilir ölçüm cihazlarında ise tek yetkili distribütörüyüz.
Portal monitör nedir, nasıl çalışır?
Geçiş monitörlerinin dedektörü çoğunlukla plastik sintilatördür: gama ışını plastiğin içinde soğurulduğunda kısa bir ışık parıltısı doğar, foto çoğaltıcı bu parıltıyı elektrik darbesine çevirir. Cihazın saydığı şey bu darbelerdir — saniyedeki darbe sayısı (CPS).
Paneller geçiş yolunun iki yanına karşılıklı yerleştirilir; böylece yükün ortasındaki bir kaynak da en az bir panele yeterince yakın kalır. Cihaz doğal fonu sürekli ölçer ve ölçümünden çıkarır. Fon yerel kaya, beton ve hava koşullarına göre değiştiği için bu çıkarma sabit bir sayı değil, sürekli güncellenen bir ortalamadır.
Alarm kararı bir istatistik kararıdır: sayım kendiliğinden dalgalandığı için cihaz, artışın dalgalanmayla açıklanamayacak kadar büyük olmasını bekler. Dedektör hacmi büyüdükçe aynı kaynaktan gelen sayım artar ve karar daha kısa sürede verilebilir — bu yüzden hacim doğrudan geçiş hızına çevrilir.
Yaya, araç ve bagaj monitörleri
Yaya monitörleri
Tesis veya sınır giriş noktalarında insan akışını denetler. Kişi normal yürüme hızında geçer ve panel aralığı dar olduğu için göreli olarak küçük dedektör hacmi yeterli olur. Hastane, nükleer tesis ve kontrollü saha çıkışlarında tipik kullanım.
Araç ve kargo monitörleri
Kamyon, tır ve vagon geçişleri için. Şerit genişliği ve yükün kalınlığı arttığı için en yüksek dedektör hacmi burada gerekir. Hurda tesisleri, limanlar, demir-çelik ve döküm tesisleri ile gümrük kapıları.
Bagaj ve posta monitörleri
Hareketli bant üzerindeki paket, bagaj ve posta gönderilerini denetler. Hacim küçüktür ama kaynağa çok yakın bir geometri kurulur; kargo ve posta işletmeleri ile havalimanlarında kullanılır.
Hangi model? Hacim, hassasiyet ve geçiş hızı
Seçimi üç şey belirler: geçişin genişliği (yaya mı, tır mı), geçiş hızı ve tespit edilmek istenen en küçük kaynak. Üçü de aynı büyüklüğe bakar — sintilatör hacmi. Hacim arttıkça kaynaktan gelen sayım artar; aynı alarm güvenilirliği daha kısa geçiş süresinde sağlanır. Yaya geçişinde düşük hacim yeterli olurken tır geçişinde en yüksek hacimli modeller tercih edilir.
RADMON model karşılaştırması
| Model | Sintilatör hacmi | Hassasiyet (1 µCi Cs-137) | Dedeksiyon süresi | Panel boyutu (mm) |
|---|---|---|---|---|
| RA-21 | 2 × 1 L | 1.000 CPS | — | 550 × 150 × 100 |
| RA-25 | 2 × 5 L | 3.000 CPS | — | 1480 × 150 × 100 |
| RA-27 | 2 × 7,5 L | 5.000 CPS | < 1 saniye | 1480 × 200 × 100 |
| RA-211 | 2 × 11 L | 7.000 CPS | < 1 saniye | 1480 × 200 × 100 |
Hassasiyet değerleri 1 µCi Cs-137 kaynağı için üreticinin teknik tablolarındaki değerlerdir. Dedektör: BC408 sınıfı plastik sintilatör. Dört modelde de nötron dedektörü opsiyoneldir.
YakındaRA-AI serisiyle, NORM kaynaklı alarmların endüstriyel radyoaktif kaynaklardan ayrılmasına yardımcı olan akıllı sınıflandırma geliyor.
Alarmların çoğu gerçek kaynak değildir
Portal monitör alarmlarının önemli bir kısmını doğal radyoaktif malzeme (NORM) üretir: zirkon kumu, fosfatlı gübre, toryumlu kaynak elektrodu, bazı seramik ve refrakter malzemeler, kırmızı çamur. Bunlar mevzuata aykırı değildir. Yükün gerçekten tehlikeli bir kaynak taşıyıp taşımadığını anlamak için alarmın değerlendirilmesi gerekir; bu yüzden portal monitörün yanında taşınabilir bir ölçüm cihazı, mümkünse nüklid tanımlayan bir cihaz bulunur.
Türkiye'de sabit radyasyon ölçüm (SRÖ) yükümlülüğü
Metal hurda ithal eden ve işleyen tesisler ile kıyı tesisleri radyasyon ölçüm sistemi kurmak zorundadır. “Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Metal Hurdaların İthalat Denetimi Tebliği” ile “Kıyı Tesislerine İşletme İzni Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”te belirtilen bu sistemlerin uygunluğu Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) tarafından değerlendirilerek onaylanır.
Mevzuattaki adı “portal monitör” değildir: sabit sistem SRÖ (Sabit Radyasyon Ölçüm) cihazı, yanında bulunması gereken el cihazı ise TRÖ (Taşınabilir Radyasyon Ölçüm) cihazıdır. Sürecin sonunda alınan belge RÖSUB (Radyasyon Ölçüm Sistemi Uygunluk Belgesi) olarak geçer.
- Uygunluk belgesi (RÖSUB) geçerliliği
- 2 yıl. Yenileme başvurusu, geçerlilik süresinin bitiminden önceki 3 ay içinde yapılır.
- Cihaz belgeleri
- SRÖ ve TRÖ cihazlarının teknik özelliklerini gösteren belgeler ve her ikisi için geçerli kalibrasyon belgeleri.
- Görevli personel
- Tesiste Radyasyondan Korunma Görevlisi (RKG) bulunmalıdır; “RÖK eğitim kodlu” sınavdan alınmış başarı sertifikası istenir.
- Yerinde inceleme
- SRÖ cihazlarının uygun yere monte edilmiş ve çalışır durumda olması, talimatların kontrol ünitesinin bulunduğu alanda asılı olması aranır.
- Bildirim eşiği
- Metal hurda malzemede ölçülen doz hızının 2 mR/saat (20 µSv/saat) değerini aşması NDK'ya bildirilir.
- Karantina sahası
- İç zemini beton ile kaplı, yüzey alanı en az 100 m².
- Geçici depolama kuyusu
- Boyutları en az 2 × 2 × 2 m; tüm kenarları en az 20 cm beton.
Bu değerler NDK'nın kendi yayınlarından alınmıştır. Başvuru öncesinde Kurum'un güncel duyurularından teyit edilmesi gerekir. Nukleer Duzenleme Kurumu (NDK) - Sikca Sorulan Sorular, bolum 15-18
Yerli üretim: RADMON panel dedektör sistemleri
Yaya ve araç geçişlerinde Türkiye'de en yaygın kullanılan portal monitörleri üretiyoruz.
RADMON panel dedektör sistemleri Aytan Teknoloji tarafından Türkiye'de tasarlanır ve üretilir. Yerli üretimin pratik faydası yedek parça ve servis süresidir: panel ya da kontrol ünitesi arızasında cihaz yurt dışına gitmez, kalibrasyon ve bakım aynı ekipten yürür.
Portal monitör ürünleri
Kendi ürettiğimiz RADMON sistemleri ve tek yetkili distribütörü olduğumuz Atomtex portal monitörleri.
RADMON — kendi üretimimiz
Atomtex

Atomtex
AT2327 Alarm Dozimetre (Araç Radyasyon Monitörleri)
Ürünü incele
Atomtex
AT2327 Alarm Dozimetre (Yaya Radyasyon Monitörleri)
Ürünü incele
Atomtex
AT920B, AT920P Yaya Radyasyon Monitörleri
Ürünü incele
Atomtex
AT2329 Radyasyon Portal Monitörü
Ürünü incele
Atomtex
AT2329B Bagaj Gama Radyasyon Monitörü
Ürünü incele
Atomtex
AT6110 Hızlı Kurulabilen Radyasyon Portal Monitörü
Ürünü incele
Atomtex
AT930 Yaya Radyasyon Monitörü
Ürünü inceleİlgili bilgi bankası sayfaları
Hangi modelin uygun olduğunu birlikte belirleyelim
Geçiş tipi, şerit genişliği, günlük araç sayısı ve varsa RÖSUB süreciniz üzerinden keşif yapıyoruz. RADMON panel sistemleri için radmon.net, Atomtex cihazları için bu form.
Teklif isteyin